🎓 Khi chuẩn bị thi ISTQB CTFL, mình nghĩ không cần tìm quá nhiều tài liệu. Điều quan trọng hơn là biết tài liệu nào dùng để làm gì và sử dụng chúng theo đúng thứ tự. Với CTFL, mình thường tập trung vào 3 tài liệu chính thức: đề cương (syllabus), từ điển thuật ngữ (glossary) và đề thi mẫu (sample exam).
Bài viết này tổng hợp các tài liệu cần thiết và gợi ý cách sử dụng từng loại tài liệu trong quá trình ôn thi chứng chỉ ISTQB CTFL 4.0.
Tài liệu ôn thi ISTQB CTFL gồm những gì?
Có thể chia tài liệu ôn thi CTFL thành ba nhóm chính:
- Đề cương – xác định nội dung và mục tiêu học tập
- Từ điển thuật ngữ – giúp hiểu và thống nhất các thuật ngữ
- Đề thi mẫu – dùng để làm quen với dạng câu hỏi và tự đánh giá kiến thức
Ngoài ra, bạn có thể sử dụng thêm:
- Tài liệu đào tạo chi tiết
- Ghi chú cá nhân (mình thích sơ đồ tư duy – mind map)
- Các bài viết giải thích kiến thức
- Khóa học ISTQB CTFL
- Các bài luyện tập và câu hỏi thực hành
Tuy nhiên, các tài liệu bổ sung nên được sử dụng để hỗ trợ việc hiểu đề cương, bên cạnh tài liệu chính thức.
1. Đề cương ISTQB CTFL
Đề cương là gì?
Là tài liệu quan trọng nhất khi chuẩn bị thi ISTQB CTFL. Tài liệu này mô tả phạm vi kiến thức của chứng chỉ và các mục tiêu học tập mà thí sinh cần đạt được.
Với ISTQB CTFL, đề cương giúp bạn nắm vững:
- Kỳ thi này bao gồm những chủ đề nào?
- Mỗi chủ đề cần học những nội dung gì?
- Mục tiêu học tập của từng nội dung là gì?
- Nội dung nào yêu cầu ghi nhớ?
- Nội dung nào yêu cầu hiểu hoặc áp dụng?
Do đó, Nếu chỉ chọn một tài liệu để bắt đầu, mình sẽ bắt đầu từ đề cương ISTQB CTFL hiện hành.
Đề cương CTFL hiện tại
Khi chuẩn bị thi, cần kiểm tra đúng phiên bản đề cương và ngôn ngữ (tiếng Anh, tiếng Việt) mà bạn dự định đăng ký tham gia thi. Phiên bản tiếng Anh và tiếng Việt mới nhất là v4.0.1.
Nên tránh lấy tài liệu CTFL 3.1 làm tài liệu chính khi đang chuẩn bị cho CTFL 4.0. Vì nội dung và mục tiêu học tập giữa hai phiên bản có nhiều khác biệt, việc sử dụng CTFL 3.1 làm tài liệu chính có thể khiến bạn học lệch phạm vi của kỳ thi CTFL 4.0.
Đề cương dùng để làm gì?
Theo mình, không nên chỉ mở đề cương và đọc từ Chapter 1 đến Chapter 6 rồi cố ghi nhớ tất cả mọi thứ. Mình thường đọc một lượt từ đầu đến cuối để nắm cấu trúc, bao gồm cả phần Lời nói đầu và Phụ lục. Trong quá trình đọc, gặp thuật ngữ chưa hiểu thì tra từ điển thuật ngữ.
Khi làm đề mẫu, câu hỏi nào không hiểu hoặc không tự tin trả lời thì quay lại đúng phần kiến thức đó trong đề cương để đọc lại kỹ hơn.
2. Từ điển thuật ngữ ISTQB
Từ điển thuật ngữ ISTQB là gì?
Là bộ thuật ngữ về kiểm thử phần mềm được tổ chức ISTQB sử dụng để định nghĩa và thống nhất cách hiểu các thuật ngữ trong hệ thống chứng chỉ ISTQB.
Đây là tài liệu rất hữu ích khi ôn thi CTFL vì đề thi sử dụng các thuật ngữ theo cách hiểu được quy định trong đề cương và từ điển thuật ngữ. Ví dụ, khi gặp một thuật ngữ mới như: test basis, test condition, error, defect, failure, verification và validation, bạn nên kiểm tra cách ISTQB định nghĩa thuật ngữ đó thay vì chỉ dựa vào cách hiểu thông thường.
Có nên học thuộc từ điển thuật ngữ?
Theo mình, không nên cố gắng học thuộc toàn bộ thuật ngữ được đề cập trong đề cương như học một danh sách từ vựng. Cách đó khá dễ quên và cũng không giúp nhiều khi gặp câu hỏi cần áp dụng. Thay vào đó, bạn cần hiểu thuật ngữ và hiểu cách thuật ngữ được sử dụng trong ngữ cảnh kiểm thử.
Theo kinh nghiệm của mình, khi gặp một thuật ngữ mới trong đề cương hay đề thi mẫu, bạn cần đọc kỹ lại đoạn kiến thức đó trong đề cương, tra cứu trong từ điển thuật ngữ, xem ví dụ/áp dụng thực tế trong đó, sau đó làm lại câu hỏi để hiểu. Cách này giúp bạn ghi nhớ tự nhiên và nhớ lâu hơn. Thậm chí là vận dụng được kiến thức vào thực tế.
3. Đề thi ISTQB mẫu
Đề thi mẫu là gì?
Là bộ đề mẫu do ISTQB cung cấp để giúp thí sinh làm quen với dạng câu hỏi của kỳ thi. Đề thi mẫu có thể giúp bạn:
- Làm quen với cấu trúc câu hỏi
- Kiểm tra mức độ hiểu kiến thức
- Nhận biết các chủ đề còn yếu
- Rèn luyện khả năng đọc và phân tích câu hỏi
- Làm quen với cách phân bổ thời gian
Tuy nhiên, bạn nên nhớ rằng: đề thi mẫu không phải là tài liệu duy nhất để ôn thi.
Vì thế, không nên ôn thi theo cách: Làm thật nhiều đề mẫu → ghi nhớ đáp án → đi thi. Cách này có thể giúp bạn quen dạng câu hỏi nhưng không đảm bảo bạn hiểu được kiến thức liên quan đến câu hỏi đó.
4. Đề thi mẫu nên được sử dụng khi nào?
Đề thi mẫu thường hiệu quả hơn khi bạn đã có nền tảng kiến thức. Như đã đề cập ở trên, nếu bạn không có kiến thức nền tảng mà chỉ tập trung vào giải đề thì sẽ gặp nhiều khó khăn.
Nếu tự ôn thi ISTQB, mình thường chia việc luyện đề thành 3 giai đoạn như sau.
Giai đoạn 1: Làm quen
Sau khi đọc xong một số chương trong đề cương, mình sẽ chưa vội làm nguyên một đề thi 40 câu. Mình thường chọn các câu hỏi liên quan đến phần vừa học để kiểm tra xem mình thực sự hiểu đến đâu. Chỉ nên làm các câu hỏi có liên quan. Bạn có thể tra cứu cột LO (mục tiêu học tập, ví dụ: FL-2.1.6) trong phần trả lời cho câu hỏi mẫu. Nếu sai, mình quay lại đề cương xem kỹ để hiểu phần kiến thức liên quan. Nếu gặp thuật ngữ chưa rõ thì tra từ điển thuật ngữ.
Cứ như vậy, bạn làm từng phần cho đến khi hoàn thành toàn bộ đề cương. Đây là lúc, chuyển sang giai đoạn luyện tập.
Lưu ý: Mục tiêu không phải là đạt điểm tuyệt đối cho mọi câu hỏi, mà là phát hiện: Mình chưa hiểu phần nào?
Giai đoạn 2: Luyện tập
Sau khi đã hoàn thành giai đoạn làm quen, hãy thử toàn bộ đề thi mẫu như một bài kiểm tra kiến thức tổng hợp. Sau mỗi lần làm, ghi lại những câu trả lời sai, và tiến hành phân tích các câu hỏi để xem lại nội dung trong đề cương để bảo đảm mình đã hiểu đúng.
Nếu có bất kỳ câu trả lời YES nào cho các ý sau, bạn nên xem lại đề cương cho phần kiến thức liên quan:
- Trả lời đúng nhưng chưa chắc chắn
- Trả lời sai
- Không hiểu câu hỏi
- Hiểu câu hỏi nhưng không áp dụng được kiến thức
Mục tiêu của giai đoạn này là đánh giá khả năng đọc hiểu câu hỏi và khả năng áp dụng kiến thức của bạn. Không phải là học thuộc các câu hỏi và trả lời mẫu.
Giai đoạn 3: Trước kỳ thi
Ở giai đoạn này, mình thường làm bài thi trong điều kiện giống với kỳ thi thực tế nhất có thể: giới hạn thời gian, không tra cứu tài liệu, và chọn không gian yên tĩnh.
Mục tiêu chính của giai đoạn này là kiểm tra đồng thời kiến thức và quản lý thời gian.
Xem thêm Hướng dẫn ôn thi ISTQB
5. Có nên chỉ luyện bằng đề thi mẫu?
Không nên.
Đề thi mẫu là công cụ luyện tập, không phải đề cương chi tiết. Nên khi chọn một đáp án sai, sau đó chọn lại, chọn lại cho đến khi đúng, điều này cũng không giúp bạn ghi nhớ nội dung kiến thức liên quan.
Ví dụ, khi bạn làm sai một câu hỏi về kỹ thuật phân vùng tương đương (Equivalence Partitioning), không nên chỉ ghi nhớ đáp án của câu đó. Mà hãy quay lại đề cương để tìm hiểu:
- Equivalence Partitioning (EP) là gì?
- Khi nào sử dụng thì phù hợp?
- Cách xác định phân vùng như thế nào?
- Cần kiểm thử bao nhiêu giá trị đại diện?
- Có những loại vùng tương đương nào? (như valid và invalid)
Sau đó, quay ra làm lại các câu hỏi liên quan đến kỹ thuật phân vùng tương đương.
Nguyên tắc cần nhớ: Sai câu hỏi → tìm nguyên nhân → đọc lại kiến thức → làm lại câu hỏi
Đây là cách sử dụng đề thi mẫu để học, thay vì chỉ sử dụng nó để học gạo lấy điểm. Và “làm lại câu hỏi” không chỉ giới hạn câu hỏi bị sai, mà nên làm nhiều câu hỏi cùng mục tiêu học tập (ví dụ FL-4.2.2).
6. Mình thường sử dụng 3 tài liệu này như thế nào?
Như đã đề cập từ đầu bài viết, bạn cần tập trung vào ba tài liệu chính có vai trò khác nhau sau:
| Tài liệu | Mục đích |
| Đề cương | Xác định cần học gì |
| Từ điển thuật ngữ | Hiểu và thống nhất thuật ngữ |
| Đề thi mẫu | Kiểm tra và luyện tập |
Đây là vòng lặp nên được thực hiện trong quá trình ôn thi:
ĐỀ CƯƠNG → TỪ ĐIỂN THUẬT NGỮ → HỌC ĐỂ HIỂU
→ ĐỀ THI MẪU → PHÂN TÍCH CÂU SAI → QUAY LẠI ĐỀ CƯƠNG
7. Có nên sử dụng tài liệu CTFL 3.1 không?
Nếu bạn đang chuẩn bị thi CTFL 4.0, mình khuyên không nên dùng CTFL 3.1 làm tài liệu học chính. Hai phiên bản có nhiều khác biệt về nội dung và kiến thức cần học.
Bản CTFL 4.0.1 có nhiều thay đổi về nội dung so với phiên bản trước. Được tích hợp nhiều kiến thức từ tài liệu Agile Tester (CTFL) như: whole team approach, DevOps, và shift-left.
Nếu muốn tìm hiểu cụ thể những thay đổi, xem bài so sánh chi tiết này:
ISTQB CTFL 4.0 có gì mới? Những thay đổi so với CTFL 3.1
8. Có cần tìm tài liệu tiếng Việt để ôn thi không?
Tuỳ ngữ cảnh.
Theo mình, học bằng tiếng Việt hay tiếng Anh không quan trọng bằng việc bạn hiểu đúng khái niệm. Tuy nhiên, nếu sử dụng tài liệu tiếng Việt thì vẫn nên ghi nhớ thuật ngữ tiếng Anh, vì đây là những thuật ngữ bạn sẽ gặp rất nhiều trong đề cương và đề thi tiếng Anh.
Nếu bạn quyết định thi bằng tiếng Anh, thì đây là một cách học phù hợp là:
Hiểu bằng tiếng Việt → ghi nhớ thuật ngữ tiếng Anh → áp dụng vào câu hỏi.
🚀 Điều này đặc biệt hữu ích khi bạn sử dụng tài liệu tiếng Việt nhưng tham gia kỳ thi bằng tiếng Anh. Kinh nghiệm của mình: đề thi tiếng nào, học bằng tiếng đó.
9. Có nên sử dụng tài liệu trên mạng không?
Có thể.
Hiện nay, trên mạng có rất nhiều bài viết, video, khóa học, và tài liệu giải thích về kiểm thử phần mềm. Tuy nhiên, những tài liệu này có thể hữu ích khi bạn thấy đề cương khó hiểu và bản thân mình cần thêm ví dụ minh hoạ, hoặc muốn luyện tập thêm.
Tuy nhiên, bạn cần phân biệt rõ: Tài liệu giải thích kiến thức và tài liệu xác định phạm vi bài thi là khác nhau.
Các bài viết, video, hoặc tài liệu bên ngoài chỉ nên được sử dụng để hỗ trợ việc hiểu nội dung. Tài liệu có thể hoàn toàn miễn phí, nhưng đi kèm với những rủi ro: thông tin có thể không chính xác hoặc không còn phù hợp với phiên bản đề cương hiện tại. Vì vậy, đối với phạm vi kỳ thi, vẫn nên ưu tiên tài liệu chính thức của ISTQB.
10. Có cần tham gia khóa học ISTQB CTFL không?
Không bắt buộc.
Bạn có thể tự học bằng đề cương, từ điển thuật ngữ, và đề thi mẫu như hướng dẫn chi tiết của bài viết này. Tuy nhiên, tham gia một khóa học có thể hữu ích nếu bạn:
- Mới bắt đầu học kiểm thử phần mềm (sinh viên IT năm cuối, Fresher Tester mới đi làm)
- Chưa quen với các thuật ngữ kiểm thử (đã làm Tester một thời gian nhưng chưa có nền tảng kiểm thử bài bản)
- Cần người hướng dẫn và giải thích chi tiết mọi thắc mắc trong lúc ôn thi
- Muốn được giải thích kiến thức và cách áp dụng dự án thực tế hiệu quả
- Muốn có môi trường học tập và trao đổi
Nên nhớ, điều quan trọng không phải là học bằng hình thức nào, mà là sau quá trình học bạn có thể hiểu và áp dụng kiến thức trong phạm vi CTFL vào bài thi và dự án thực tế.
Kết luận
Để chuẩn bị tốt cho kỳ thi ISTQB CTFL, không phải có càng nhiều tài liệu thì ôn thi càng tốt. Nếu chỉ chọn 3 tài liệu để bắt đầu, mình sẽ chọn: Đề cương → Từ điển thuật ngữ → Đề thi mẫu
Mỗi tài liệu có một vai trò khác nhau:
- Đề cương: biết cần học gì
- Từ điển thuật ngữ: hiểu thuật ngữ
- Đề thi mẫu: kiểm tra khả năng hiểu và áp dụng
Đặc biệt, một lỗi mình nghĩ nên tránh là lấy tài liệu CTFL 3.1 làm tài liệu chính khi đang chuẩn bị cho kỳ thi CTFL 4.0.
Lộ trình ôn tập đơn giản nhất có thể là:
Học theo Đề cương chuẩn → tra Từ điển thuật ngữ → luyện Đề thi mẫu → phân tích câu sai → quay lại kiến thức chưa hiểu.
